De zin en onzin van coachen

Als mensen elkaar voor het eerst ontmoeten, komt vaak de vraag wat de ander voor werk doet. Soms is het een gespreksopener, soms oprechte interesse. Ik stel die vraag zelf liever niet meteen. Voor iemand die zoekende is in werk, kan ze behoorlijk confronterend zijn.

De vraag komt meestal wel mijn kant op. Ik merk dat ik even aarzel voordat ik antwoord geef: ik ben coach. Zelden volgt direct een verdiepende vraag; vaker krijg ik een mening over coaching. Die belangstelling vind ik interessant, maar ik wil voorkomen dat een gewoon gesprek ongemerkt een ongevraagd coachgesprek wordt.

Regelmatig zegt iemand dat hij geen coach nodig heeft. Dan antwoord ik soms licht provocerend dat hij misschien gelijk heeft. Ik dacht jarenlang zelf ook dat ik alles alleen moest kunnen. Iemand die mij zou vertellen hoe ik moest leven, daar zat ik niet op te wachten. En naar mezelf kijken? Sommige kwesties liet ik liever rusten.

Waarom doe je wat je doet?

Ik ben altijd nieuwsgierig geweest naar de redenen achter keuzes. Als leidinggevende vroeg ik medewerkers waarom zij iets op een bepaalde manier aanpakten en wat voor hen werkte. Dat zou je nu coachend leidinggeven noemen. Toch bleef ik toen vooral bij het werk. De vraag waarom iemand is wie hij is, stelde ik nauwelijks.

Al meer dan 25 jaar wilde ik die persoonlijke laag beter leren kennen. Pas toen ik zelf niet goed wist welke richting ik op wilde, kreeg die wens ruimte. Ik besloot coach te worden. Ik begon aan twee coachopleidingen en verwachtte vooral mijn gesprekstechniek te verfijnen.

Dat liep anders. We oefenden op elkaar, dus ik kon me niet achter mijn rol als toekomstige coach verschuilen. Ik moest ook zelf vragen toelaten en naar mijn eigen patronen kijken. Dat was soms ongemakkelijk, maar het hielp me begrijpen waar bepaalde reacties vandaan kwamen en bewuster keuzes te maken.

Coach of geen coach, dat is de vraag

Soms denk ik: had ik dit maar eerder gedaan. Tegelijk weet ik dat ik er toen niet voor openstond. Ik had tijd nodig voordat ik bereid was om mijn aannames over mezelf te onderzoeken. Juist dat maakt me voorzichtig met de stelling dat iedereen een coach zou moeten hebben.

Een cliënt vroeg me eens hoe mensen bij mij terechtkomen. Ik vroeg hoe dat voor hem was gegaan. Ook hij had aanvankelijk niets met coaches. We spraken elkaar af en toe; zijn nieuwsgierigheid groeide. Uiteindelijk wilde hij ervaren wat een coachgesprek hem kon brengen. Na een sessie zei hij: “Ik denk dat iedereen een coach zou moeten hebben.” Ik waardeerde dat compliment, maar ik deel zijn conclusie niet zonder meer.

Coaching is geen truc waarmee een ander iemand verandert. In mijn werk spreek ik ook mensen die door hun werkgever worden aangemeld omdat het op het werk niet goed loopt. Dan moet er eerst ruimte zijn om hun eigen vraag te verkennen. Een gesprek kan iets zichtbaar maken, maar een inzicht op zichzelf verandert nog geen gedrag.

De pijn achter patronen

Sommige ervaringen raken aan patronen die iemand nu in de weg zitten. Het is begrijpelijk om daar niet zomaar bij stil te willen staan; ik heb zelf lang gewacht voordat ik dat durfde. Een coach kan helpen om zorgvuldig te onderzoeken wat er speelt, zonder te doen alsof iedere moeilijkheid dezelfde oorzaak heeft.

Wanneer iemand een patroon herkent, ontstaat soms ruimte om anders te handelen. Voor de één betekent dat een gesprek anders voeren, voor de ander een grens aangeven of een keuze eindelijk maken. Wat passend is, hangt af van de vraag en van de persoon. Er is geen vast resultaat dat een coach kan beloven.

Daar zit voor mij de zin van coachen: iemand helpen scherp te krijgen wat steeds terugkomt en wat hij of zij daarmee wil doen. De coach kan vragen stellen, spiegelen en vertragen. De cliënt blijft degene die oefent, keuzes maakt en nieuw gedrag volhoudt. Zonder die bereidheid blijft coaching al snel bij mooie woorden. Met een passende vraag, een goede klik en de wil om iets te veranderen, kan het een waardevol gesprek worden.